Lương gross là số tiền người lao động được thoả thuận trước khi trừ bảo hiểm bắt buộc và thuế thu nhập cá nhân (TNCN); lương net là số tiền thực nhận sau khi đã trừ các khoản đó. Hiểu đúng hai khái niệm giúp người lao động so sánh offer chính xác và giúp doanh nghiệp ghi hợp đồng, tính chi phí không bị lệch.
Bài này giải thích sự khác nhau, các khoản bị trừ, công thức quy đổi hai chiều và bảng ví dụ tính theo quy định đang hiệu lực đến thời điểm cập nhật 15/11/2026.
1. Lương gross và lương net là gì?
Lương gross là mức lương tổng, chưa trừ các khoản người lao động phải nộp theo luật; lương net là phần tiền người lao động thực nhận vào tài khoản. Chênh lệch giữa hai con số gồm bảo hiểm bắt buộc và thuế TNCN.
- Lương gross: tổng số tiền ghi trong hợp đồng lao động hoặc thư mời nhận việc theo cách thoả thuận “tổng”, trước mọi khoản khấu trừ.
- Lương net: số tiền còn lại sau khi doanh nghiệp đã khấu trừ bảo hiểm và thuế TNCN thay người lao động.
Công thức cốt lõi:
Lương net = Lương gross - BHXH - BHYT - BHTN - Thuế TNCN
Hai thuật ngữ này là cách gọi trong thực tế tuyển dụng, không phải thuật ngữ định nghĩa trong luật; cơ sở pháp lý nằm ở các quy định về bảo hiểm và thuế (xem mục 3).
2. So sánh nhanh lương net và lương gross
Gross cho biết “tổng chi phí tiền lương trước khấu trừ”, net cho biết “tiền thực nhận”. Bảng dưới giúp phân biệt các tiêu chí thường gặp.
| Tiêu chí | Lương gross | Lương net |
|---|---|---|
| Ý nghĩa | Lương trước khấu trừ | Lương thực nhận sau khấu trừ |
| Đã gồm bảo hiểm, thuế? | Chưa trừ | Đã trừ |
| Người lao động thường quan tâm khi | So sánh mức lương giữa các vị trí, xét thuế và quyền lợi bảo hiểm | Lập ngân sách chi tiêu cá nhân |
| Doanh nghiệp thường quan tâm khi | Tính chi phí nhân sự, trích đóng bảo hiểm | Cam kết “lương về tay” với người lao động |
| Thay đổi theo | Thoả thuận, thang bảng lương | Gross, số người phụ thuộc, các khoản miễn thuế |
Một điểm hay bị nhầm: hai người cùng lương gross có thể có lương net khác nhau, vì số người phụ thuộc đã đăng ký khác nhau (xem ví dụ ở mục 4).
3. Các khoản trừ từ gross sang net
Từ gross sang net, người lao động chịu hai nhóm khoản trừ: bảo hiểm bắt buộc và thuế TNCN. Bảo hiểm trừ trước, rồi mới tính thuế trên phần còn lại.
Bảo hiểm bắt buộc của người lao động (10,5%).
- BHXH 8% vào quỹ hưu trí và tử tuất, theo Điều 33 khoản 1 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 (Luật số 41/2024/QH15, ban hành 29/06/2024).
- BHYT 1,5% và BHTN 1%, theo các bài tổng hợp mức đóng từ 01/07/2025 (đối chiếu văn bản luật chuyên ngành khi áp dụng).
- Phần tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc tối đa bằng 20 lần mức lương cơ sở; lương cơ sở 2,53 triệu đồng/tháng từ 01/07/2026 theo Nghị định 161/2026/NĐ-CP (ban hành 15/05/2026), nên trần là 50,6 triệu đồng/tháng. Trần đóng riêng cho BHTN: chưa kiểm chứng với văn bản gốc, vì vậy các ví dụ dưới đây chọn mức gross không vượt 50 triệu đồng.
Thuế TNCN từ tiền lương. Theo Điều 46 Nghị định 253/2026/NĐ-CP (ban hành 30/06/2026, hiệu lực 01/07/2026), thu nhập tính thuế từ tiền lương bằng tổng thu nhập chịu thuế trừ các khoản: đóng bảo hiểm bắt buộc, giảm trừ gia cảnh, và các khoản đóng góp từ thiện, nhân đạo, giảm trừ khác. Các quy định về thu nhập từ tiền lương của cá nhân cư trú áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2026 (Điều 69 khoản 1 điểm a).
- Giảm trừ gia cảnh: 15,5 triệu đồng/tháng cho bản thân và 6,2 triệu đồng/tháng cho mỗi người phụ thuộc (Luật Thuế TNCN số 109/2025/QH15 và Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15, áp dụng từ kỳ tính thuế 2026; trước đó là 11 triệu và 4,4 triệu đồng). Người phụ thuộc chỉ được tính khi đã đăng ký (Điều 48 khoản 2 Nghị định 253/2026/NĐ-CP).
- Biểu thuế luỹ tiến từng phần 5 bậc, tính theo thu nhập tính thuế tháng:
| Bậc | Thu nhập tính thuế/tháng | Thuế suất |
|---|---|---|
| 1 | Đến 10 triệu đồng | 5% |
| 2 | Trên 10 đến 30 triệu đồng | 10% |
| 3 | Trên 30 đến 60 triệu đồng | 20% |
| 4 | Trên 60 đến 100 triệu đồng | 30% |
| 5 | Trên 100 triệu đồng | 35% |
Một số khoản không tính vào thu nhập chịu thuế khi đủ điều kiện, ví dụ tiền lương làm thêm giờ, làm ban đêm theo đúng quy định pháp luật lao động (Điều 26 Nghị định 253/2026/NĐ-CP), và tiền ăn giữa ca chỉ chịu thuế phần vượt 1,2 triệu đồng/người/tháng (Điều 8 khoản 2 điểm g). Phần lớn bảng lương thực tế cần tách riêng các khoản này trước khi quy đổi.
4. Cách quy đổi lương gross sang lương net
Muốn đổi gross sang net, tính bảo hiểm trước, tìm thu nhập tính thuế, tính thuế theo từng bậc rồi trừ. Có 5 bước:
- Tính bảo hiểm = gross x 10,5% (nếu không vượt trần đóng).
- Thu nhập chịu thuế sau bảo hiểm = gross – bảo hiểm.
- Thu nhập tính thuế = bước 2 – 15,5 triệu – (6,2 triệu x số người phụ thuộc). Nếu kết quả không dương thì thuế bằng 0.
- Thuế TNCN = tính từng bậc theo biểu ở mục 3.
- Lương net = gross – bảo hiểm – thuế.
Ví dụ thực hành (giả định không có khoản miễn thuế khác, bảo hiểm tính trên toàn bộ gross):
| Lương gross | Bảo hiểm 10,5% | Người phụ thuộc | Thu nhập tính thuế | Thuế TNCN | Lương net |
|---|---|---|---|---|---|
| 15.000.000 | 1.575.000 | 0 | 0 | 0 | 13.425.000 |
| 20.000.000 | 2.100.000 | 0 | 2.400.000 | 120.000 | 17.780.000 |
| 25.000.000 | 2.625.000 | 0 | 6.875.000 | 343.750 | 22.031.250 |
| 25.000.000 | 2.625.000 | 1 | 675.000 | 33.750 | 22.341.250 |
| 30.000.000 | 3.150.000 | 0 | 11.350.000 | 635.000 | 26.215.000 |
| 40.000.000 | 4.200.000 | 0 | 20.300.000 | 1.530.000 | 34.270.000 |
Cách đọc một dòng: với gross 30 triệu, không người phụ thuộc, thu nhập tính thuế là 30 – 3,15 – 15,5 = 11,35 triệu. Thuế = 10 triệu x 5% + 1,35 triệu x 10% = 500.000 + 135.000 = 635.000 đồng.
Ngưỡng bắt đầu phát sinh thuế khi không có người phụ thuộc: thu nhập sau bảo hiểm phải vượt 15,5 triệu, tức gross khoảng 15,5 / 0,895 = 17,32 triệu đồng; có một người phụ thuộc thì ngưỡng khoảng 21,7 / 0,895 = 24,25 triệu đồng.
5. Cách quy đổi lương net sang gross
Quy đổi net sang gross là bài toán ngược, nên cần thử theo từng bậc thuế. Cách nhanh nhất cho nhân sự không dùng công cụ:
- Đoán một mức gross, tính ra net theo mục 4.
- Nếu net tính được thấp hơn net mong muốn thì tăng gross, nếu cao hơn thì giảm.
- Lặp cho đến khi trùng khớp.
Để tiện tra cứu, bảng dưới là kết quả đã tính (làm tròn tới nghìn đồng, không người phụ thuộc, bảo hiểm 10,5% trên toàn bộ gross):
| Lương net mong muốn | Lương gross tương ứng | Thuế TNCN |
|---|---|---|
| 10.000.000 | khoảng 11.173.000 | 0 |
| 15.000.000 | khoảng 16.760.000 | 0 |
| 20.000.000 | khoảng 22.611.000 | khoảng 237.000 |
| 25.000.000 | khoảng 28.492.000 | khoảng 500.000 |
| 30.000.000 | khoảng 34.699.000 | khoảng 1.056.000 |
Với mức thấp (net 10 và 15 triệu), gross khoảng bằng net chia 0,895 vì chưa phát sinh thuế. Với mức cao hơn, mỗi triệu net tăng thêm cần gross tăng nhiều hơn, vì phần tăng thêm chịu thuế suất 10% trở lên.
Muốn tính nhanh và có người phụ thuộc, xem thêm bài quy đổi lương net sang gross và lương gross là gì.
6. Lương trong hợp đồng nên ghi gross hay net?
Nên ghi gross, hoặc nếu cam kết net thì phải ghi rõ cách tính, vì mức net thay đổi khi người lao động đăng ký thêm người phụ thuộc hoặc khi quy định thuế, bảo hiểm thay đổi.
- Ghi gross: rõ ràng, doanh nghiệp tính được chi phí, người lao động tự biết mình nhận bao nhiêu theo hoàn cảnh gia đình.
- Cam kết net: hợp lý khi tuyển nhân sự cấp cao, nhưng nên ghi “net, tính theo quy định thuế và bảo hiểm tại thời điểm trả lương”, tránh tranh chấp khi chính sách thay đổi.
- Cả hai bên cần nhớ: doanh nghiệp còn phải đóng phần bảo hiểm của người sử dụng lao động (BHXH 3% quỹ ốm đau thai sản và 14% quỹ hưu trí tử tuất theo Điều 34 khoản 1 Luật BHXH 2024, cộng các khoản bảo hiểm khác theo quy định riêng), nên chi phí thực của doanh nghiệp lớn hơn lương gross.
Về mặt thủ tục, hợp đồng lao động phải có nội dung về tiền lương theo Điều 21 Bộ luật Lao động 2019; xem mẫu hợp đồng lao động để biết các mục cần thiết.
7. Lưu ý cho doanh nghiệp nhỏ và chuỗi cửa hàng
Chủ doanh nghiệp F&B hoặc bán lẻ có nhiều ca, nhiều cửa hàng thường dễ sai ở ba điểm: gộp phụ cấp vào gross, quên tách phần làm thêm giờ, và áp sai quy tắc khấu trừ cho lao động ngắn hạn.
- Phụ cấp và thưởng: khoản nào chịu thuế, khoản nào được miễn cần tách thành dòng riêng trên bảng lương để tính đúng.
- Làm thêm giờ, làm đêm: chỉ được miễn thuế phần phù hợp quy định pháp luật lao động; doanh nghiệp phải lập bảng kê hoặc có bảng công, bảng lương, hợp đồng để chứng minh (Điều 26 khoản 1 Nghị định 253/2026/NĐ-CP). Xem thêm cách tính lương làm thêm giờ.
- Lao động không ký hợp đồng hoặc hợp đồng dưới 3 tháng: mức chi trả từ 5 triệu đồng/lần trở lên phải khấu trừ 10%; dưới 5 triệu thì khấu trừ khi cá nhân có yêu cầu (Điều 50 khoản 2). Người có hợp đồng từ 3 tháng trở lên thì khấu trừ theo biểu luỹ tiến.
Thông tin mang tính tham khảo. Với trường hợp cụ thể (lương đóng bảo hiểm khác gross, có nhiều nguồn thu nhập, người nước ngoài), nên xác nhận lại với cơ quan thuế, cơ quan bảo hiểm xã hội hoặc đơn vị tư vấn có thẩm quyền.
8. Câu hỏi thường gặp
Lương gross và lương net, loại nào cao hơn?
Lương gross luôn cao hơn hoặc bằng lương net, vì net là gross sau khi trừ bảo hiểm và thuế TNCN. Chỉ bằng nhau khi không có khoản nào bị trừ, trường hợp này gần như không xảy ra với người đóng bảo hiểm bắt buộc.
Lương gross 20 triệu thì lương net là bao nhiêu?
Không có người phụ thuộc, bảo hiểm tính trên toàn bộ gross: bảo hiểm 2,1 triệu, thuế TNCN 120.000 đồng, lương net 17.780.000 đồng. Nếu có một người phụ thuộc đã đăng ký thì thu nhập tính thuế bằng 0 (20 – 2,1 – 15,5 – 6,2 là số âm) nên net là 17.900.000 đồng.
Mức lương nào thì chưa phải nộp thuế TNCN?
Khi thu nhập sau bảo hiểm chưa vượt các khoản giảm trừ. Không có người phụ thuộc: gross đến khoảng 17,32 triệu đồng chưa phát sinh thuế; có một người phụ thuộc: đến khoảng 24,25 triệu đồng (các phép tính ở mục 4).
Người phụ thuộc phải đăng ký trước hạn nào?
Người nộp thuế đăng ký người phụ thuộc cùng hồ sơ chứng minh trước ngày 31 tháng 12 của năm tính thuế, và thực hiện ổn định cho các năm sau nếu không có thay đổi (Điều 48 khoản 2 Nghị định 253/2026/NĐ-CP). Xem thêm đăng ký người phụ thuộc online.
Lương net có thay đổi khi nhà nước đổi quy định không?
Có. Net là kết quả của công thức, nên khi mức giảm trừ, biểu thuế hoặc tỷ lệ bảo hiểm thay đổi thì net thay đổi dù gross giữ nguyên. Đây là lý do nên ghi gross trong hợp đồng.
9. Fastdo hỗ trợ tính lương và chấm công
Số liệu công và lương là đầu vào của mọi phép quy đổi trên. Theo bảng giá hiển thị trên fastdo.vn ngày 15/11/2026, gói cơ bản của bộ HRM gồm chấm công, tính lương, thông tin nhân sự, truyền thông nội bộ với mức 15.000 đồng/người dùng/tháng.
fCheckin hỗ trợ chấm công bằng Wifi và GPS, tự động tổng hợp công ca, đơn từ, nghỉ phép; phần mềm tính lương giúp tổng hợp bảng lương cho nhiều ca và nhiều chi nhánh. Xem bảng giá Fastdo để biết mức hiện hành.
Nguồn tham khảo (truy cập 15/11/2026)
- Nghị định 253/2026/NĐ-CP ngày 30/06/2026 quy định chi tiết Luật Thuế TNCN, Điều 8, 26, 46, 47, 48, 50, 69 (đọc toàn văn trên Công báo số 402, 16/07/2026): https://congbaocdn.chinhphu.vn/180507251028987904/2026/7/16/469959-1784171413_v1_1784174315_signed.pdf
- Luật Thuế TNCN số 109/2025/QH15, biểu thuế 5 bậc, giảm trừ gia cảnh 15,5 triệu và 6,2 triệu (tóm tắt EY Việt Nam): https://www.ey.com/vi_vn/technical/tax/tax-and-law-updates/luat-thue-thu-nhap-ca-nhan-109-2025-qh15
- Cập nhật mức giảm trừ gia cảnh và biểu thuế luỹ tiến từ 01/01/2026: https://helpact.misa.vn/kb/cap-nhat-muc-giam-tru-gia-canh-va-bieu-thue-luy-tien-theo-quy-dinh-moi-tu-ngay-01-01-2026/
- Luật Bảo hiểm xã hội 2024 (41/2024/QH15), Điều 33 và Điều 34: https://hethongphapluat.com/luat-bao-hiem-xa-hoi-2024/dieu-33 và https://hethongphapluat.com/luat-bao-hiem-xa-hoi-2024/dieu-34
- Lương cơ sở 2,53 triệu đồng từ 01/07/2026, Nghị định 161/2026/NĐ-CP: https://techcombank.com/thong-tin/blog/luong-co-so
- Trần tiền lương đóng BHXH 50,6 triệu đồng/tháng từ 01/07/2026: https://lsvn.vn/tang-muc-tran-dong-bhxh-bat-buoc-len-50-6-trieu-dong-thang-a174021.html
- Bảng giá và tính năng Fastdo: https://fastdo.vn/bang-gia-fastdo/ và https://fastdo.vn/bo-phan-mem-cham-cong-fcheckin/