Người phụ thuộc là người mà người nộp thuế có trách nhiệm nuôi dưỡng và đáp ứng đủ điều kiện theo luật thuế thu nhập cá nhân, nhờ đó người nộp thuế được giảm trừ gia cảnh khi tính thuế.
Bài này giải thích người phụ thuộc là gì, mức giảm trừ gia cảnh 2026, điều kiện của từng nhóm, hồ sơ chứng minh và cách theo dõi người phụ thuộc trong doanh nghiệp.
@@NUT@@
1. Người phụ thuộc là gì và vì sao quan trọng?
Người phụ thuộc là cá nhân được tính vào khoản giảm trừ gia cảnh của một người nộp thuế. Khoản giảm trừ này làm giảm thu nhập tính thuế, nên giảm số thuế thu nhập cá nhân phải nộp.
Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15 (thông qua 10/12/2025, hiệu lực 01/7/2026) quy định giảm trừ gia cảnh tại Điều 10.
Phần thu nhập từ tiền lương, tiền công của cá nhân cư trú áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2026.
Nghị định 253/2026/NĐ-CP (ban hành 30/6/2026, hiệu lực 01/7/2026) quy định chi tiết đối tượng người phụ thuộc tại khoản 2 Điều 47. Thông tư 87/2026/TT-BTC hướng dẫn mức thu nhập và hồ sơ.
Mỗi người phụ thuộc chỉ được tính giảm trừ một lần, vào một người nộp thuế. Nhiều người cùng nuôi một người thì tự thỏa thuận đăng ký vào một người trong năm; nếu đổi thỏa thuận thì áp dụng từ kỳ tính thuế sau (khoản 2 Điều 48 Nghị định 253/2026/NĐ-CP).
2. Mức giảm trừ gia cảnh 2026 cho bản thân và người phụ thuộc
Mức giảm trừ gia cảnh 2026 là 15,5 triệu đồng/tháng cho người nộp thuế và 6,2 triệu đồng/tháng cho mỗi người phụ thuộc. Mức này áp dụng cho kỳ tính thuế năm 2026.
Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15 (ban hành 17/10/2025, hiệu lực 01/01/2026) nâng mức giảm trừ lên con số này, thay cho mức 11 triệu đồng và 4,4 triệu đồng trước đây.
| Khoản giảm trừ | Mức mới (từ kỳ tính thuế 2026) | Mức cũ |
|---|---|---|
| Bản thân người nộp thuế | 15,5 triệu đồng/tháng (186 triệu đồng/năm) | 11 triệu đồng/tháng |
| Mỗi người phụ thuộc | 6,2 triệu đồng/tháng (74,4 triệu đồng/năm) | 4,4 triệu đồng/tháng |
Tổng giảm trừ mỗi tháng bằng 15,5 triệu đồng cộng 6,2 triệu đồng nhân số người phụ thuộc. Ví dụ có hai người phụ thuộc: 15,5 + 6,2 x 2 = 27,9 triệu đồng.
Ngoài ra, Nghị định 253/2026/NĐ-CP (khoản 2 Điều 49) cho giảm trừ thêm chi phí y tế tối đa 23 triệu đồng/năm và chi phí giáo dục tối đa 24 triệu đồng/năm.
Khoản này tính cho bản thân và người phụ thuộc, cần hóa đơn, chứng từ hợp lệ (chi y tế kèm bảng kê chi phí khám chữa bệnh), tổng tối đa 47 triệu đồng/năm.
Thông tin mang tính tham khảo, doanh nghiệp nên đối chiếu văn bản hiện hành hoặc hỏi cơ quan có thẩm quyền.
3. Điều kiện của từng nhóm người phụ thuộc
Điều kiện người phụ thuộc phụ thuộc vào mối quan hệ với người nộp thuế. Con dưới 18 tuổi không xét thu nhập, các nhóm còn lại xét thu nhập hoặc khả năng lao động.
Thông tư 87/2026/TT-BTC (khoản 1 Điều 3) quy định thu nhập bình quân tháng trong năm từ mọi nguồn của người phụ thuộc không vượt quá 3 triệu đồng, áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2026. Trước đây mức này là 1 triệu đồng (Thông tư 111/2013/TT-BTC).
| Nhóm | Điều kiện chính | Thu nhập |
|---|---|---|
| Con dưới 18 tuổi (con đẻ, con nuôi, con riêng của vợ hoặc chồng) | Là con theo quan hệ pháp lý | Không xét mức 3 triệu đồng |
| Con từ 18 tuổi trở lên mất năng lực hành vi dân sự, khuyết tật, không có khả năng lao động | Có giấy xác nhận tương ứng | Không xét mức 3 triệu đồng |
| Con từ 18 tuổi trở lên đang học đại học, cao đẳng, trung cấp, học nghề hoặc phổ thông | Có xác nhận đang học; tính cả thời gian chờ kết quả thi lớp 12 (tháng 6 đến tháng 9) | Không có thu nhập hoặc bình quân không quá 3 triệu đồng/tháng |
| Vợ hoặc chồng | Trong độ tuổi lao động: không có khả năng lao động; ngoài độ tuổi lao động: chỉ xét thu nhập | Không có thu nhập hoặc bình quân không quá 3 triệu đồng/tháng |
| Cha, mẹ (ruột, nuôi, cha dượng, mẹ kế, cha mẹ vợ hoặc chồng) | Trong độ tuổi lao động: không có khả năng lao động; ngoài độ tuổi lao động: chỉ xét thu nhập | Không có thu nhập hoặc bình quân không quá 3 triệu đồng/tháng |
| Người khác không nơi nương tựa (anh chị em ruột, ông bà, cô dì chú bác cậu ruột, cháu ruột, người khác có nghĩa vụ nuôi dưỡng) | Người nộp thuế trực tiếp nuôi dưỡng theo pháp luật | Như nhóm vợ, chồng, cha, mẹ |
“Không có khả năng lao động” là tỷ lệ suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên (khoản 4 Điều 47 Nghị định 253/2026/NĐ-CP).
Với nhóm “người khác không nơi nương tựa”, người đó phải đang sống cùng người nộp thuế và người nộp thuế có nghĩa vụ nuôi dưỡng theo Luật Hôn nhân và gia đình (điểm đ khoản 2 Điều 47 Nghị định 253/2026/NĐ-CP).
Người nộp thuế tự xác định và kê khai trung thực thu nhập của người phụ thuộc. Kê khai không đúng bị xử lý theo quy định pháp luật (khoản 2 Điều 3 Thông tư 87/2026/TT-BTC).
4. Hồ sơ chứng minh người phụ thuộc gồm những gì?
Hồ sơ chứng minh là giấy tờ cho thấy quan hệ và điều kiện của người phụ thuộc. Cơ quan thuế ưu tiên khai thác dữ liệu quốc gia; người nộp thuế chỉ tự cung cấp giấy tờ khi không khai thác được.
| Nhóm | Giấy tờ chính | Bổ sung khi có |
|---|---|---|
| Con đẻ | Giấy khai sinh, hoặc quyết định nhận con, văn bản xác nhận quan hệ cha mẹ con | Thẻ Căn cước của con nếu đã được cấp |
| Con nuôi, con riêng | Giấy khai sinh; quyết định hoặc giấy chứng nhận nuôi con nuôi; giấy chứng nhận kết hôn | Thẻ Căn cước nếu có |
| Con từ 18 tuổi trở lên | Như trên | Thẻ sinh viên hoặc xác nhận nhà trường; giấy xác nhận khuyết tật, mất năng lực hành vi |
| Vợ hoặc chồng | Thẻ Căn cước, giấy chứng nhận kết hôn hoặc giấy tờ tương đương | Giấy tờ suy giảm khả năng lao động từ 81% (nếu trong độ tuổi lao động) |
| Cha, mẹ | Thẻ Căn cước của cha, mẹ; giấy khai sinh của người nộp thuế | Giấy khai sinh và giấy kết hôn của vợ, chồng (với cha mẹ vợ, chồng); giấy tờ quan hệ (cha dượng, mẹ kế) |
| Người khác không nơi nương tựa | Thẻ Căn cước, bảng kê khai người phải trực tiếp nuôi dưỡng theo mẫu, giấy tờ chứng minh quan hệ; giấy tờ chứng minh nghĩa vụ nuôi dưỡng (nếu có) | Giấy tờ suy giảm khả năng lao động từ 81% (nếu cần) |
Hồ sơ nêu trên theo Điều 4 Thông tư 87/2026/TT-BTC (khoản 6 Điều 47 Nghị định 253/2026/NĐ-CP). Người nước ngoài cư trú không có đủ giấy tờ theo từng trường hợp thì dùng tài liệu pháp lý do cơ quan có thẩm quyền cấp, thể hiện đúng quan hệ và điều kiện.
Tổ chức, cá nhân chi trả thu nhập phải lưu giữ, cung cấp đầy đủ hồ sơ người phụ thuộc để phục vụ thanh tra, kiểm tra, kiểm toán (khoản 8 Điều 4 Thông tư 87/2026/TT-BTC).
5. Cách xác định một người có được tính là người phụ thuộc
Cách xác định người phụ thuộc gồm năm bước, theo thứ tự từ quan hệ đến hồ sơ. Làm đủ các bước giúp tránh bị loại hồ sơ khi quyết toán.
- Xác định nhóm quan hệ. Đối chiếu người đó thuộc nhóm nào: con, vợ hoặc chồng, cha mẹ hay người khác không nơi nương tựa.
- Kiểm tra độ tuổi và khả năng lao động. Con dưới 18 tuổi được tính; vợ chồng, cha mẹ trong độ tuổi lao động cần không có khả năng lao động.
- Tính thu nhập bình quân tháng. Cộng thu nhập cả năm từ mọi nguồn rồi chia 12; so với mức 3 triệu đồng/tháng.
- Thu thập hồ sơ chứng minh. Chuẩn bị giấy tờ theo bảng ở mục 4 trước khi đăng ký.
- Đăng ký và lưu hồ sơ. Đăng ký trước ngày 31/12 của năm tính thuế, rồi lưu hồ sơ để đối chiếu. Cách đăng ký xem bài đăng ký người phụ thuộc online.
Nếu chưa tính giảm trừ trong năm, có thể tính từ tháng phát sinh nghĩa vụ nuôi dưỡng (điểm a khoản 2 Điều 48 Nghị định 253/2026/NĐ-CP).
Nếu không có thay đổi, việc đăng ký được áp dụng ổn định cho các năm sau; mỗi người phụ thuộc chỉ phải nộp hồ sơ chứng minh một lần, và khi đổi nơi làm việc bạn cung cấp lại hồ sơ cho đơn vị mới (khoản 4 Điều 23 Thông tư 90/2026/TT-BTC).
Mã số thuế của người phụ thuộc là số định danh cá nhân của họ, xem tra cứu mã số thuế cá nhân.
6. Ví dụ minh hoạ: người phụ thuộc làm giảm thu nhập tính thuế bao nhiêu?
Ví dụ minh hoạ, số giả định. Chị Lan có thu nhập chịu thuế từ lương 25 triệu đồng/tháng, khoản bảo hiểm bắt buộc người lao động đóng giả định 2,5 triệu đồng/tháng, không có khoản giảm trừ nào khác.
Thu nhập sau khi trừ bảo hiểm là 22,5 triệu đồng. Bảng dưới trừ tiếp giảm trừ gia cảnh.
| Số người phụ thuộc | Tổng giảm trừ gia cảnh/tháng | Thu nhập tính thuế/tháng |
|---|---|---|
| 0 | 15,5 triệu đồng | 7,0 triệu đồng |
| 1 | 21,7 triệu đồng | 0,8 triệu đồng |
| 2 | 27,9 triệu đồng | 0 (giảm trừ vượt thu nhập) |
| 3 | 34,1 triệu đồng | 0 (giảm trừ vượt thu nhập) |
Thuế phải nộp bằng thu nhập tính thuế nhân thuế suất theo biểu thuế hiện hành, nên bài không tính tiếp số thuế. Khi giảm trừ lớn hơn thu nhập, thu nhập tính thuế ghi là 0.
Việc tính lương hằng tháng và khấu trừ thuế cần dữ liệu người phụ thuộc cập nhật, xem cách tính lương và quy đổi lương Net sang Gross.
7. Bảng theo dõi người phụ thuộc trong doanh nghiệp (xem trước)
Phòng nhân sự nên giữ một bảng theo dõi người phụ thuộc của từng nhân viên để biết ai đã đăng ký, hồ sơ còn thiếu gì và giảm trừ tính từ tháng nào. Bảng đầy đủ làm được trên Excel.
Xem trước: Mẫu bảng theo dõi người phụ thuộc
| Cột | Nội dung ghi | Ghi chú |
|---|---|---|
| Nhân viên | Họ tên, mã nhân viên, số định danh của người nộp thuế | Một nhân viên có thể nhiều dòng |
| Người phụ thuộc | Họ tên, ngày sinh, số định danh | Đúng như giấy tờ |
| Quan hệ | Con, vợ/chồng, cha/mẹ, người khác | Chọn theo danh sách |
| Nhóm điều kiện | Dưới 18 tuổi / đang học / không có khả năng lao động / khác | Để biết hồ sơ cần gì |
… (còn nhiều mục nữa trong file đầy đủ, tải ở nút bên dưới)
@@NUT@@
Các cột còn lại trong file đầy đủ gồm: thu nhập bình quân tháng của người phụ thuộc, hồ sơ đã có và còn thiếu, ngày bắt đầu và kết thúc giảm trừ, ngày đăng ký, trạng thái và ghi chú.
Có thêm dòng nhắc rà soát cuối năm trước ngày 31/12.
Bảng này đi cùng hồ sơ nhân sự và mẫu danh sách nhân viên Excel.
Nhận file đầy đủ
Muốn có bảng theo dõi người phụ thuộc đầy đủ ở định dạng sửa được, bạn tải file ở nút “Tải biểu mẫu” phía trên (hoặc vào Group Zalo Fastdo tại https://zalo.me/g/jmjuwh666 để được hỗ trợ thêm). Nhận file rồi điền theo nhân viên của doanh nghiệp là dùng được ngay.
8. Câu hỏi thường gặp về người phụ thuộc
Người phụ thuộc có cần là người thân trong gia đình không?
Phần lớn là người thân theo quan hệ pháp lý như con, vợ, chồng, cha, mẹ. Nhóm “người khác không nơi nương tựa” gồm anh chị em, ông bà, cháu ruột hoặc người mà bạn có nghĩa vụ nuôi dưỡng theo pháp luật.
Con đã đi làm thêm có còn là người phụ thuộc không?
Con từ 18 tuổi đang đi học vẫn được tính nếu thu nhập bình quân tháng trong năm từ mọi nguồn không quá 3 triệu đồng. Con dưới 18 tuổi không xét mức này.
Một người phụ thuộc có tính cho cả hai vợ chồng được không?
Không. Mỗi người phụ thuộc chỉ được tính giảm trừ một lần, vào một người nộp thuế. Vợ chồng thỏa thuận ai là người tính trong năm.
Không đăng ký thì có được giảm trừ không?
Cần đăng ký người phụ thuộc kèm hồ sơ trước ngày 31/12 của năm tính thuế. Chưa tính trong năm thì có thể tính từ tháng phát sinh nghĩa vụ nuôi dưỡng khi quyết toán, nếu hồ sơ đầy đủ.
Hồ sơ người phụ thuộc doanh nghiệp phải giữ bao lâu?
Khoản 8 Điều 4 Thông tư 87/2026/TT-BTC yêu cầu lưu giữ đầy đủ để phục vụ thanh tra, kiểm tra, kiểm toán nhưng không nêu thời hạn cụ thể. Doanh nghiệp nên lưu cùng thời hạn với hồ sơ thuế, kế toán và hỏi cơ quan thuế khi cần.
9. Fastdo hỗ trợ quản lý quy trình tiếp nhận hồ sơ người phụ thuộc
Doanh nghiệp có thể dùng fWorkflow để thiết lập quy trình nhận và phê duyệt hồ sơ nội bộ, giao từng bước cho từng người.
Theo trang sản phẩm, phần mềm giúp giảm giấy tờ, rút ngắn thời gian trình ký, phê duyệt. Xem bảng giá hiện hành tại fastdo.vn.
@@NUT@@
Nguồn tham khảo (truy cập 21/10/2026)
- Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15 (toàn văn, Điều 10, Điều 29), Công báo: https://congbao.chinhphu.vn/van-ban/luat-so-109-2025-qh15-468671.htm (truy cập 21/10/2026)
- Nghị định 253/2026/NĐ-CP (toàn văn, Công báo số 402 ngày 16/7/2026; Điều 47, 48, 49, 70): https://xdcs.cdnchinhphu.vn/446259493575335936/2026/7/13/253m-ndcp-signed-1783937347218325693981.pdf (truy cập 21/10/2026)
- Thông tư 87/2026/TT-BTC (toàn văn, Điều 3, Điều 4, Điều 6), Công báo số 420: https://congbao.chinhphu.vn/van-ban/thong-tu-so-87-2026-tt-btc-470001.htm (truy cập 21/10/2026)
- Thông tư 90/2026/TT-BTC về đăng ký thuế (bản ký chính thức, Điều 23): https://datafiles.chinhphu.vn/cpp/files/vbpq/2026/7/90-btc.signed.pdf (truy cập 21/10/2026)
- Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15 về mức giảm trừ gia cảnh, KPMG Việt Nam: https://kpmg.com/vn/vi/home/phan-tich-chuyen-sau/2025/11/increase-pit-relief-from-tax-year-2026.html (truy cập 21/10/2026)
- Báo Chính phủ, Quy định mới về thuế thu nhập cá nhân: https://baochinhphu.vn/quy-dinh-moi-ve-thue-thu-nhap-ca-nhan-102260707165524772.htm (truy cập 21/10/2026)
- Trang sản phẩm fWorkflow: https://fastdo.vn/fworkflow/ (truy cập 21/10/2026)
